EU IAS Regulation

  

                          

 

Kontext

INVASIEVE UITHEEMSE SOORTEN

Uitheemse soorten zijn dieren, planten, schimmels en micro-organismen uit andere delen van de wereld die door toedoen van de mens werden geïntroduceerd in een nieuwe natuurlijke omgeving. Het aantal uitheemse soorten in Europa stijgt: op dit moment staat de teller op meer dan 12 000. Veel van deze soorten worden opzettelijk naar Europa gebracht, omdat ze mooi, nuttig of commercieel waardevol zijn. Andere worden onbedoeld geïntroduceerd, wanneer ze bijvoorbeeld in andere goederen verzeild raken of per ongeluk via schepen of voertuig worden vervoerd.

Invasieve uitheemse soorten (IUS) zijn uitheemse dieren en planten waarvan de introductie en verspreiding ernstige negatieve gevolgen hebben voor het leefmilieu. Gelukkig veroorzaken niet alle exoten problemen in hun nieuwe omgeving: de overgrote meerderheid kan er moeilijk overleven, groeien of zich reproduceren. Ongeveer 10 tot 15% van de uitheemse soorten die in Europa geïntroduceerd worden, worden ook invasief en gaan lokaal woekeren, vaak als gevolg van een gebrek aan predatoren en parasieten die deze soorten normaal onder controle houden.

WAAROM MOETEN WE INVASIEVE UITHEEMSE SOORTEN AANPAKKEN? 

Invasieve uitheemse soorten vormen een grote bedreiging voor de Europese biodiversiteit. Ze kunnen ervoor zorgen dat inheemse soorten uitsterven en de werking van volledige ecosystemen ontwrichten. Invasieve uitheemse soorten kunnen ook een enorme economische impact hebben: ze kunnen infrastructuur beschadigen, transport belemmeren en de opbrengsten uit landbouw, bosbouw of visserij doen slinken. Bovendien kunnen sommige soorten zowel bij mens als dier ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken, waaronder allergieën en de overdracht van ziekten. Dit probleem kost de Europese economie naar schatting minstens 12 miljard euro per jaar. Meer en meer van deze soorten komen Europa binnen, en per definitie verspreiden ze zich snel. Naar verwachting zullen de kosten dus snel toenemen en zullen de effecten in de toekomst nog worden versterkt door de klimaatverandering. De kosten die aan deze soorten verbonden zijn, stijgen bovendien exponentieel als de soort niet onmiddellijk wordt bestreden.

DE AANPAK VAN HET PROBLEEM OP EUROPEES NIVEAU 

Invasieve uitheemse soorten erkennen geen landsgrenzen. Als een soort voet aan de grond krijgt in één land, kan deze door natuurlijke verspreiding of (on)opzettelijk toedoen van mensen al snel oprukken naar de buurlanden. Preventie en beheersing op nationaal niveau kan bovendien worden ondermijnd door een gebrek aan soortgelijke maatregelen in buurlanden. Het is duidelijk dat er een Europese aanpak nodig is voor het probleem van invasieve uitheemse soorten.

Daarom werd in de Europese Unie nieuwe wetgeving geïntroduceerd inzake invasieve uitheemse soorten, waarbij een gecoördineerd EU-kader werd opgezet ter preventie, beperking en verzachting van de nadelige gevolgen van deze exoten.

Wilt u meer weten? Lees deze brochure over invasieve uitheemse soorten van de Europese Commissie.

 

 

VERORDENING

 

VOOR DE UNIE ZORGWEKKENDE SOORTEN 

De kern van de EU-verordening betreffende invasieve uitheemse soorten (N°1143/2014) is een lijst met voor de Unie zorgwekkende invasieve uitheemse soorten. Deze lijst is dynamisch, evolueert regelmatig en ondergaat ten minste eenmaal per zes jaar een update. Zowel de Europese Commissie als de lidstaten kunnen soorten voordragen voor opname op de lijst van de Europese Unie. Als een nieuwe soort wordt voorgedragen, wordt dit ondersteund door een risicobeoordeling over onder meer de introductiewijze, de kans dat de soort zich zal vestigen, en de impact van de soort op de biodiversiteit, gerelateerde ecosysteemdiensten, menselijke gezondheid, veiligheid en de economie. De risicobeoordelingen worden vervolgens voorgelegd aan het Wetenschappelijk Forum van vertegenwoordigers van de wetenschappelijke gemeenschap die door de lidstaten zijn aangewezen (in België is dit een deskundige van het Belgisch Biodiversiteitsplatform). Het wetenschappelijk forum evalueert of de risicobeoordeling robuust en gepast is, op basis van een overeengekomen procedure en normen. Voorgedragen soorten worden vervolgens voorgelegd aan het IUS-comité, dat bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten en dat bespreekt of de voorgestelde soort voldoet aan de opnamecriteria bepaald onder artikel 4.3 van de IUS-verordening. Elke update van de lijst is onderworpen aan een positief advies van het IUS-comité, dat stemt op basis van een gekwalificeerde meerderheid.

Meer informatie over het proces - van voorstel tot eventuele opname van een soort op de lijst - kunt u hier vinden.

MAATREGELEN

Voor wat betreft de voor de Unie zorgwekkende soorten omvat de verordening drie verschillende soorten maatregelen die een hiërarchische benadering volgen voor het probleem gesteld door invasieve uitheemse soorten:

  1. Preventie: Wanneer kosten en baten in aanmerking worden genomen, is het steeds beter om te voorkomen dat invasieve uitheemse soorten het Europese grondgebied binnenkomen, dan corrigerende maatregelen te nemen zodra de soorten aanwezig zijn. Daarom is preventie de eerste pijler van de verordening. Dit omvat maatregelen voor de routes via dewelke invasieve uitheemse soorten bedoeld of onbedoeld binnen de Europese Unie geïntroduceerd en verspreid worden. De verordening verbiedt bijvoorbeeld handel, gebruik, transport, kweken/fokken, bezit en het in de natuur loslaten van de genoemde soorten, hoewel uitzonderingen kunnen worden toegestaan onder zeer strikte voorwaarden via een systeem van toelating of vergunning. Bovendien vereist de verordening dat elke lidstaat een uitgebreide analyse uitvoert van de mogelijke introductie- en verspreidingsroutes die voor de lidstaat van toepassing zijn, om zo prioritaire routes te identificeren. Vervolgens moeten de lidstaten actieplannen voorbereiden met betrekking tot concrete maatregelen voor deze introductieroutes.
  2. Vroegtijdige waarschuwing en snelle reactie: De tweede pijler van de verordening is gericht op vroegtijdige detectie en snelle uitroeiing. Afgezien van officiële controles om voor de Unie zorgwekkende invasieve uitheemse soorten te identificeren en op te sporen wanneer deze de EU binnenkomen, moeten lidstaten ook een surveillancesysteem opzetten voor het verzamelen en registreren van gegevens met betrekking tot deze soorten op hun grondgebied. Dergelijke surveillance moet zo worden opgezet dat deze een soort zo snel mogelijk kan detecteren nadat deze op het grondgebied verschijnt. Wanneer een voor de Unie zorgwekkende invasieve uitheemse soort voor het eerst op (een deel van) het grondgebied van de lidstaat wordt vastgesteld, of wanneer de soort opnieuw verschijnt, moeten de Europese Commissie en de andere lidstaten daarvan op de hoogte worden gebracht. De betrokken lidstaat moet onmiddellijk actie ondernemen om de soort uit te roeien. Er kan alleen van deze verplichting worden afgeweken als aan bepaalde voorwaarden is voldaan.
  3. Beheersing van wijdverspreide soorten: De laatste pijler van de verordening gaat over soorten die reeds gevestigd en wijdverspreid zijn in de lidstaat en is gericht op het minimaliseren van hun effecten op de biodiversiteit, de menselijke gezondheid en de economie. Daarom moet elk land maatregelen instellen om de populaties van die gevestigde soorten op hun grondgebied uit te roeien, in te dammen of te beheersen. Bovendien dienen lidstaten de nodige maatregelen te nemen voor het herstel van de habitats die zijn beschadigd of verwoest door de aanwezigheid van invasieve uitheemse soorten.

Wilt u meer weten? 

De volledige tekst van de EU-verordening betreffende invasieve uitheemse soorten (N° 1143/2014) kan hier worden geraadpleegd.

 

Bevoegde autoriteiten

EUROPESE UNIE

Voor de uitvoering van de Verordening wordt de Europese Commissie hoofdzakelijk ondersteund door vier organen:

  • Het Comité voor invasive uitheemse soorten (IUS-Comité): samengesteld uit vertegenwoordigers van alle lidstaten. De taak van het comité behelst politieke besluiten en stemmingen.Het comité helpt de Commissie bij de voorbereiding van de implementatie van de handelingen die door de IUS-verordening zijn voorzien, met name de toepassing en het updaten van de lijst met voor de Unie zorgwekkende invasieve uitheemse soorten. Het comité neemt zijn beslissingen op basis van een gekwalificeerde meerderheid.
  • De  IUS-Expertgroep: samengesteld uit vertegenwoordigers van alle lidstaten en behandelt kwesties rond elke voorziening van de Verordening die niet aan het proces van de EU-lijst is gekoppeld.
  • Het Wetenschappelijk Forum inzake IUS: samengesteld uit vertegenwoordigers van de wetenschappelijke gemeenschap die door de lidstaten zijn aangewezen. Het biedt advies over wetenschappelijke vraagstukken in verband met de uitvoering van de IUS-verordening, en evalueert in het bijzonder de risicobeoordelingen.
  • De IUS-Werkgroep: samengesteld uit verschillende betrokken belanghebbenden. Zij assisteert de Commissie en vergemakkelijkt de coördinatie met nationale en Europese belanghebbenden betrokken bij IUS.